W skrócie: gdy aplikacja zaczyna zarabiać, obok RODO pojawiają się prawa konsumenta, zgoda na SDK, wymogi dostępności i regulamin. Najważniejsze zasady:
- Ustawa o prawach konsumenta obejmuje także darmowe aplikacje, w których użytkownik „płaci” swoimi danymi.
- Konsument ma 14 dni na odstąpienie od umowy zawartej w aplikacji; przy treściach cyfrowych może to prawo utracić, ale tylko po spełnieniu trzech warunków.
- SDK analityczne i reklamowe, które odczytuje informacje z telefonu, wymaga zgody użytkownika, nawet jeśli nie zbiera danych osobowych.
- Mikroprzedsiębiorcy świadczący usługi są zwolnieni z wymogów dostępności, ale zwolnienie znika wraz ze wzrostem firmy.
- Sklep, w którym umieszczono aplikację, może ją usunąć, jeśli nie spełnia ona zasad przejrzystości i wymogów prawnych.
Spółka dwóch founderów opublikowała aplikację w App Store i Google Play. Podstawowa wersja jest darmowa i wyświetla reklamy, a pełne funkcje są dostępne w subskrypcji miesięcznej kupowanej w sklepie. W aplikacji działają SDK analityczne i reklamowe. Polityka prywatności i regulamin są gotowe, a prawa do kodu przeniesione na spółkę.
Na tym etapie dochodzą nowe pytania. Czy użytkownik może zrezygnować z subskrypcji po tygodniu i żądać zwrotu? Czy reklamy w darmowej wersji wymagają osobnej zgody? Czy spółka musi dostosować aplikację dla osób z niepełnosprawnościami? Artykuł odpowiada na nie z perspektywy wydawcy aplikacji.
Zobacz również: Aplikacja mobilna a wymogi prawne: RODO, regulamin i prawa do kodu
Aplikacja mobilna a prawa konsumenta: kiedy masz do czynienia z konsumentem
Aplikacja mobilna a prawa konsumenta to temat dla każdej aplikacji, z której korzystają osoby prywatne, niezależnie od tego, czy płacą za nią pieniędzmi. Należy pamiętać, że zapłata może mieć również postać dostępu do danych użytkownika. Oznacza to, że użytkownik nie opłaca subskrypcji, ale pozwala, żeby dostawca wykorzystywał jego dane, np. do sprzedaży powierzchni reklamowej reklamodawcom.
Ustawa o prawach konsumenta rozróżnia dwa rodzaje świadczeń, które spotkasz w aplikacji:
- treść cyfrowa: dane dostarczane jednorazowo, np. odblokowanie funkcji, pakiet filtrów, e-book;
- usługa cyfrowa: świadczenie ciągłe, np. subskrypcja, dostęp do konta w chmurze, funkcje premium odnawiane co miesiąc.
Prawa konsumenta w aplikacji dotyczą także sytuacji, gdy użytkownik nie płaci ceny, ale przekazuje swoje dane osobowe, np. na potrzeby reklam. Darmowa aplikacja z reklamami nie jest więc poza zasięgiem ustawy o prawach konsumenta.
Konsumentem jest osoba fizyczna, która zawiera umowę z przedsiębiorcą w celu niezwiązanym bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22¹ Kodeksu cywilnego). W aplikacji będzie to typowy użytkownik prywatny, który kupuje subskrypcję dla siebie. Konsumentem nie jest spółka ani inna firma, która kupuje dostęp dla swoich pracowników.
Część ochrony konsumenckiej przysługuje też osobie prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, jeśli umowa nie ma dla niej charakteru zawodowego, czyli nie dotyczy przedmiotu jej działalności ujawnionego w CEIDG. Fotograf, który na firmę kupuje subskrypcję aplikacji do nauki języków, może więc odstąpić od umowy jak konsument (art. 38a ustawy o prawach konsumenta).
Ustalenie, czy dany użytkownik jest konsumentem, ma znaczenie praktyczne. Od tego zależą zasady odstąpienia od umowy, obowiązek aktualizacji, to, kiedy możesz zmienić warunki świadczenia usługi, a także zakres odpowiedzialności wobec użytkownika.
Przedsiębiorcą wobec konsumenta jest spółka, a nie founderzy. Dlatego warunki subskrypcji i reklamacji powinny być opisane w regulaminie spółki, a nie tylko w zasadach sklepu.
Subskrypcja w aplikacji to umowa o usługę cyfrową
Subskrypcja w aplikacji to umowa o dostarczanie usługi cyfrowej, do której stosuje się przepisy o zgodności z umową, aktualizacjach i zmianach usługi.
Przed zakupem konsument musi otrzymać jasną informację o podstawowych warunkach. W praktyce regulamin i ekran zakupu powinny wskazywać:
- cenę i okres rozliczeniowy: np. miesięczny lub roczny;
- automatyczne odnowienie: wprost, a nie w przypisie;
- sposób wypowiedzenia: gdzie i jak użytkownik wyłącza odnowienie;
- okres próbny: kiedy zamienia się w płatną subskrypcję.
Usługa musi być zgodna z umową przez cały okres subskrypcji. Wydawca odpowiada też za dostarczanie aktualizacji, w tym aktualizacji bezpieczeństwa, potrzebnych do zachowania tej zgodności.
Najwięcej sporów dotyczy zmian w trakcie subskrypcji. Ustawa pozwala zmienić usługę cyfrową tylko wtedy, gdy umowa to przewiduje, istnieje uzasadniona przyczyna, a zmiana nie obciąża konsumenta kosztami. Jeśli zmiana istotnie pogarsza dostęp do usługi lub korzystanie z niej przez konsumenta, może on zakończyć umowę z dostawcą. Klauzula „zastrzegamy sobie prawo do zmiany funkcji w dowolnym momencie” nie spełnia warunków prawnych i może zostać uznana za klauzulę niedozwoloną w stosunku do konsumenta.
Prawo odstąpienia od umowy w aplikacji: 14 dni i wyjątki
Konsument, który zawarł umowę w aplikacji, ma 14 dni na odstąpienie od niej bez podania przyczyny.
Przy treściach cyfrowych to prawo można jednak wyłączyć. Konsument traci prawo odstąpienia od umowy o treść cyfrową niedostarczaną na nośniku materialnym, gdy spełnione są łącznie trzy warunki (art. 38 ust. 1 pkt 13 ustawy o prawach konsumenta):
- zgoda: konsument wyraźnie i uprzednio zgodził się na rozpoczęcie świadczenia przed upływem 14 dni;
- informacja: przed rozpoczęciem świadczenia został poinformowany, że utraci prawo odstąpienia, i to przyjął do wiadomości;
- potwierdzenie: otrzymał potwierdzenie zawarcia umowy na trwałym nośniku, np. e-mailem.
Brak któregokolwiek z tych elementów oznacza, że konsument zachowuje pełne 14 dni na odstąpienie od umowy. W praktyce najczęściej brakuje potwierdzenia dla konsumenta, które powinien otrzymać od dostawcy aplikacji.
Cookies w aplikacji mobilnej: SDK wymaga zgody jak cookies na stronie
Cookies w aplikacji mobilnej to w praktyce SDK, które zapisuje lub odczytuje informacje w telefonie użytkownika. Wymaga to zgody, chyba że dostęp jest niezbędny do świadczenia usługi, o którą użytkownik prosi.
Od 10 listopada 2024 r. tę kwestię reguluje art. 399 Prawa komunikacji elektronicznej. Zapisanie informacji w telefonie lub dostęp do niej jest dopuszczalny, gdy:
- użytkownik został uprzednio poinformowany: jednoznacznie i zrozumiale, o celu i sposobie zarządzania ustawieniami;
- użytkownik wyraził zgodę: po otrzymaniu tej informacji;
- nie zmienia to konfiguracji urządzenia: ani zainstalowanego oprogramowania.
Ten przepis działa niezależnie od RODO. Zgoda jest potrzebna nawet wtedy, gdy SDK nie przetwarza danych osobowych. Jeśli Twoja aplikacja korzysta z SDK reklamowego albo analityki wykraczającej poza niezbędne minimum, zgodę trzeba zebrać przy pierwszym uruchomieniu. Logowanie czy zapamiętanie koszyka mieszczą się zwykle w wyjątku niezbędności.
Na iOS dochodzi jeszcze wymóg Apple: śledzenie użytkownika między aplikacjami wymaga osobnego pytania systemowego (App Tracking Transparency). To wymóg sklepu, a nie zgoda w rozumieniu prawa, więc nie zastępuje okna zgody w aplikacji.
Dostępność aplikacji mobilnej: mikroprzedsiębiorca jest zwolniony
Wymogi dostępności nie obejmują usług świadczonych przez mikroprzedsiębiorców, więc spółka na wczesnym etapie zwykle nie musi ich spełniać.
Obowiązek zapewnienia dostępności wynika z ustawy z 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz.U. z 2024 r. poz. 731). Ustawa wdraża unijną dyrektywę 2019/882, nazywaną Europejskim aktem o dostępności (European Accessibility Act, EAA), i obowiązuje od 28 czerwca 2025 r. Zakres objętych nią usług określa art. 3 ust. 2 ustawy, który obejmuje m.in. usługi handlu elektronicznego, bankowość detaliczną, e-booki i usługi związane z transportem pasażerskim. Usługa handlu elektronicznego to każda usługa świadczona konsumentom na odległość przez stronę lub aplikację w celu zawarcia umowy. Sprzedaż subskrypcji w aplikacji mieści się w tej definicji.
Zwolnienie dla mikroprzedsiębiorców (art. 4 pkt 1 ustawy) zależy od wielkości firmy, a nie od rodzaju aplikacji. Traci się je, gdy spółka przekroczy progi mikroprzedsiębiorcy, np. zatrudni co najmniej 10 osób. Wtedy aplikacja musi spełniać wymagania dostępności, m.in.:
- czytelność: obsługa czytników ekranu i powiększania tekstu;
- nawigacja: możliwość obsługi bez gestów wymagających precyzji;
- informacja: opis dostępności usługi w regulaminie lub osobnym dokumencie.
Ustawa pozwala odstąpić od wymagań, gdy stanowiłyby nieproporcjonalne obciążenie, ale tę ocenę trzeba udokumentować. Projektując aplikację od początku zgodnie z zasadami dostępności, unikniesz kosztownej przebudowy po wejściu w kolejną fazę wzrostu.
FAQ: aplikacja mobilna a prawa konsumenta
Czy darmowa aplikacja podlega ustawie o prawach konsumenta?
Tak, jeśli użytkownik zamiast ceny przekazuje dane osobowe, np. wykorzystywane do reklam. Ustawa nie obejmuje sytuacji, gdy dane są potrzebne wyłącznie do działania aplikacji lub spełnienia wymogów prawnych. Przy aplikacji z reklamami ten wyjątek zwykle nie zadziała.
Czy użytkownik może odstąpić od subskrypcji kupionej w aplikacji?
Tak, konsument ma co do zasady 14 dni na odstąpienie od umowy zawartej na odległość. Jeśli płatność obsługuje sklep, zwrot realizuje on według swoich zasad. Twój regulamin powinien opisywać te zasady spójnie ze sklepem.
Czy SDK analityczne wymaga zgody, jeśli nie zbiera danych osobowych?
Tak. Prawo komunikacji elektronicznej wymaga zgody na zapisywanie i odczytywanie informacji w telefonie niezależnie od tego, czy są to dane osobowe. Zwolnione są tylko operacje niezbędne do świadczenia usługi, o którą użytkownik prosi.
Czy mała aplikacja musi spełniać wymogi dostępności?
Nie, jeśli wydaje ją mikroprzedsiębiorca. Zwolnienie obejmuje usługi, a aplikacja sprzedająca subskrypcje jest usługą. Gdy Twoja spółka przekroczy progi mikroprzedsiębiorcy, wymogi zaczną obowiązywać. Warto uwzględnić je w projekcie od początku.
Podsumowanie:
Aplikacja mobilna a prawa konsumenta to temat, który pojawia się wraz z pierwszą subskrypcją lub reklamą. Wtedy obok RODO trzeba uwzględnić zasady odstąpienia od umowy, zgodę na SDK z Prawa komunikacji elektronicznej, wymogi dostępności i regulaminy sklepów.
Jeśli Twoja spółka wprowadza płatne funkcje albo reklamy, sprawdź regulamin i ścieżkę zakupu, zanim zrobi to pierwszy niezadowolony użytkownik lub urząd.
Sprawdź naszą usługę: obsługa prawna e-commerce
Poznaj również ofertę kancelarii: prawo nowych technologii
